top of page
Szukaj

Alkohol, związek i życie zawodowe w ujęciu REBT

Mechanizm irracjonalnych przekonań jako źródło chronicznego napięcia


Racjonalno-Emotywna Terapia Behawioralna (REBT), rozwinięta przez Alberta Ellisa, zakłada, że emocjonalne cierpienie nie wynika bezpośrednio ze zdarzeń, lecz z przekonań jednostki na ich temat.


Model kliniczny REBT opisuje proces w strukturze:


A – Activating Event (Zdarzenie)B – Beliefs (Przekonania)

C – Consequences (Konsekwencje emocjonalne i behawioralne)

D – Disputation (Podważanie przekonań)E – Effective New Philosophy (Nowa racjonalna filozofia życiowa)


W badaniach empirycznych wykazano, że irracjonalne przekonania — szczególnie żądaniowość (demandingness), katastrofizacja, niska tolerancja frustracji (LFT) oraz globalna ocena siebie — stanowią istotne predyktory lęku, depresji oraz zachowań dysfunkcyjnych.



Alkohol, związek i życie zawodowe to trzy elementy w życiu człowieka. Odrębne badania WHO wykazują, że Europejczyk wypija 11 litrów czystego etanolu rocznie. Większość ludzi ma pracę, a jeśli nie są w związku, to relacje w rodzinie potrafią być tak samo obciążające jak w związku.To sprawia, że te trzy płaszczyzny stają się centralnym punktem odniesienia każdej rozsądnej psychoterapii.


Alkohol, związek i życie zawodowe

Alkohol, związek i życie zawodowe w ujęciu REBT

1. ALKOHOL W MODELU REBT


A – Zdarzenie

Przeciążenie zawodowe, konflikt w relacji współpracowników, chroniczny stres.

B – Irracjonalne przekonania

Najczęściej obserwowane mechanizmy poznawcze:

  • "Nie mogę tego znieść.” (niska tolerancja frustracji)

  • "To jest straszne.” (katastrofizacja)

  • "Muszę natychmiast przestać to czuć.” (żądaniowość wobec własnych emocji)

REBT wskazuje, że uzależnienia często pełnią funkcję regulacyjną wobec przekonań o "nieznośności” napięcia. Badania pokazują, że niska tolerancja frustracji oraz katastrofizacja korelują z używaniem substancji jako strategią unikania emocji. W tym ujęciu tradycyjne podejścia koncentrujące się na iluzji, zaprzeczeniu czy "wymówkach” jako głównym podłożu picia upraszczają mechanizm problemu. To nie zaprzeczanie jest pierwotne, lecz irracjonalne przekonanie: "nie mogę tego znieść”. Polski Terapeuta UK nie zaprzecza twoim uczucią lecz uczy nowych racjonlanych wyjaśnień co prowadzi do trwałęj zmiany.

C – Konsekwencje

Emocje:

  • intensywny lęk,

  • napięcie,

  • wstyd.

Zachowanie:

  • picie jako szybka regulacja,

  • chwilowa ulga,

  • następnie wzrost poczucia winy i powrót napięcia.

Powstaje mechanizm samowzmacniający.

Przy powtarzaniu zachowania dochodzi do automatyzacji schematu. Człowiek zaczyna sięgać po alkohol bez refleksji, błędnie interpretując to jako słabość wobec substancji.


W rzeczywistości utrwaleniu ulega poznawcza reguła: "życie jest nie do zniesienia”, "należy mi się ulga”, "potrzebuję nagrody za trud”.


To właśnie ta filozofia niskiej tolerancji frustracji podtrzymuje przymus regulacyjny.

Rodzina oraz część tradycyjnych podejść terapeutycznych interpretują to jako iluzję, zaprzeczanie lub wymówkę do picia. Powstaje wówczas paradoks: im silniejsza konfrontacja z "zaprzeczeniem”, tym większe wycofanie i utrwalenie schematu.


Problemem nie jest alkohol jako taki, lecz maladaptacyjne błędy poznawcze regulujące reakcję na dyskomfort.

Interwencja REBT

Zmiana przekonań:

  • "To jest trudne, ale znośne.”

  • "Nie muszę natychmiast redukować dyskomfortu.”

  • "Mogę tolerować napięcie bez ucieczki.”


Zwiększenie tolerancji frustracji jest jednym z kluczowych celów pracy terapeutycznej.


2. ZWIĄZEK W MODELU REBT

Relacje interpersonalne są obszarem, w którym szczególnie widoczna jest żądaniowość.

A – Zdarzenie

Krytyka partnera, emocjonalne oddalenie, brak wsparcia.

B – Irracjonalne przekonania

  • "On/ona musi mnie zawsze rozumieć.”

  • "Nie wolno mnie odrzucać.”

  • "To katastrofa, jeśli nie jestem wystarczająco ważny.”

REBT identyfikuje trzy podstawowe absolutystyczne wzorce:

  1. "Ja muszę…”

  2. "Ty musisz…”

  3. "Świat musi…”

Jeżeli źródłem konfliktu są absolutystyczne przekonania jednostki, to dynamika relacyjna nie powstaje "pomiędzy”, lecz zderza dwa odrębne systemy irracjonalnych wzorców. Każda osoba wnosi do relacji własne schematy: "ja muszę”, "ty musisz”, "świat musi”.



Dlatego podejście oparte na REBT zakłada pracę indywidualną — to zmiana przekonań jednej osoby modyfikuje dynamikę całego systemu.

C – Konsekwencje

Emocje:

  • wściekłość (zamiast frustracji),

  • rozpacz (zamiast smutku),

  • zazdrość o charakterze katastroficznym.

Zachowania:

  • kontrola, oddalenie

  • wycofanie, alkohol jeśli reguluje

  • eskalacja konfliktów.

Interwencja REBT

Zastąpienie żądania preferencją:

  • "Chciałbym być rozumiany, ale partner nie musi spełniać wszystkich moich oczekiwań.”

  • "Odrzucenie jest bolesne, lecz nie definiuje mojej wartości.”

Wprowadzenie bezwarunkowej akceptacji siebie i innych redukuje wrogość oraz napięcie relacyjne.

3. ŻYCIE ZAWODOWE W MODELU REBT

Środowisko pracy często aktywuje mechanizm globalnej oceny siebie. To ma wpływ na relacjie w domu, również na regulacje alkoholem jeśli schemat jest utrwalony.

A – Zdarzenie

Krytyka, brak awansu, presja wyników, konflikty ze współ-pracownikami, konkurencja.

B – Irracjonalne przekonania

  • „Muszę odnosić sukces., wszyscy muszą mnie lubić i szanować, wyniki to presja”

  • „Nie mogę popełniać błędów, muszę ponad wszelką siłę, praca jest niepewna”

  • „Jeśli zawiodę, jestem bezwartościowy.”

Ten sam mechanizm poznawczy przenika trzy kluczowe obszary funkcjonowania człowieka: relację, pracę i regulację alkoholem. W pracy aktywizuje globalną ocenę siebie, w związku — żądaniowość wobec partnera, a w obliczu napięcia — przymus natychmiastowej ulgi.


Nie są to jednak jedyne pola jego działania. Ten sam schemat ujawnia się pośrednio w relacjach z rodziną, w napięciach wokół dzieci, w lęku o rachunki, w kompulsywnym wydawaniu lub nadmiernym oszczędzaniu.


To nie zbiór odrębnych problemów, lecz jeden utrwalony system przekonań: "nie mogę tego znieść”, "to nie powinno tak wyglądać”, "jeśli zawiodę, jestem bezwartościowy”. Alkohol staje się wtórnym narzędziem regulacyjnym wobec tej samej filozofii życiowej.

C – Konsekwencje

Emocje:

  • lęk przed porażką,

  • wstyd,

  • obniżony nastrój.

Zachowania:

  • perfekcjonizm,

  • przeciążenie pracą,

  • unikanie wyzwań.

Interwencja REBT

Wprowadzenie koncepcji Unconditional Self-Acceptance (USA):

  • "Moje działania mogą być nieefektywne, ale moja wartość jako człowieka nie zależy od wyników.”

  • "Porażka jest niepożądana, lecz nie katastrofalna.”


Badania wskazują, że bezwarunkowa akceptacja siebie wiąże się z niższym poziomem depresji i większą stabilnością emocjonalną. Paradoksalnie to nie obniżanie swoich osiągnięć, lecz przeciwnie, zmniejszenie wewnętrznej presji poprawia motywację i usprawnia efektywność.

Wnioski kliniczne

Alkohol, konflikty w związku i przeciążenie zawodowe nie są pierwotnym źródłem cierpienia. Cierpienie jest konsekwencją absolutystycznych przekonań:

  • "Musi być inaczej.”

  • "Nie mogę tego znieść.”

  • "Jeśli zawiodę, jestem bezwartościowy.”


Zmiana filozofii z:

"MUSI” → „Wolałbym, ale nie musi”

stanowi centralny mechanizm terapeutyczny REBT.

ŹRÓDŁA

Ellis, A. (1957). Rational psychotherapy and individual psychology.https://psycnet.apa.org/record/1958-02205-001

Ellis, A. (1962). Reason and Emotion in Psychotherapy.https://psycnet.apa.org/record/1962-06482-000

Ellis, A., & Dryden, W. (1997). The Practice of Rational Emotive Behavior Therapy.https://psycnet.apa.org/record/1997-36499-000

David, D., Lynn, S. J., & Ellis, A. (2010). Rational and Irrational Beliefs.https://global.oup.com/academic/product/rational-and-irrational-beliefs-9780195343231

Vîslă, A., Flückiger, C., Grosse Holtforth, M., & David, D. (2016). Irrational beliefs and psychological distress: A meta-analysis.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27314568/

David, D., Freeman, A., & DiGiuseppe, R. (2018). Rational Emotive Behavior Therapy in the 21st Century.https://link.springer.com/article/10.1007/s41811-018-0010-0

Chamberlain, J. M., & Haaga, D. A. F. (2001). Unconditional self-acceptance and psychological health.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11393586/

Harrington, N. (2005). The role of low frustration tolerance in emotional disorders.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16026640/

Komentarze

bottom of page