Jak działa terapia poznawczo-behawioralna? Mechanizm potwierdzony badaniami

William Slivinsky
1 mar
2 minut(y) czytania

Terapia poznawczo-behawioralna (Cognitive Behavioural Therapy, CBT) została opracowana przez Aarona T. Becka w latach 60. XX wieku jako strukturalne podejście do leczenia depresji, a następnie zaburzeń lękowych.

Jej fundamentem jest założenie, że nasze funkcjonowanie psychiczne opiera się na trzech wzajemnie powiązanych obszarach:

poznawczym (myśli),
emocjonalnym (uczucia),
behawioralnym (zachowanie).

Model ten jest często określany jako "model poznawczo-emocjonalno-behawioralny”. W tym materiale dowiemy się "jak działa terapia poznawczo-behawioralna".

Jak działa terapia poznawczo-behawioralna?

Myśli wpływają na emocje

CBT zakłada, że to nie same wydarzenia wywołują emocje, lecz sposób ich interpretacji. Dwie osoby mogą doświadczyć tej samej sytuacji, ale zareagować zupełnie inaczej w zależności od swoich przekonań i automatycznych myśli.

Aaron Beck wykazał, że utrwalone, negatywne schematy poznawcze (np. „jestem niewystarczający”, „świat jest zagrożeniem”, „przyszłość będzie zła”) podtrzymują lęk i depresję. Zjawisko to opisał jako tzw. triadę poznawczą.

Zmiana sposobu interpretacji zdarzeń prowadzi do zmiany reakcji emocjonalnej, a w konsekwencji do zmiany zachowania.

Emocje wpływają na zachowanie

Jeżeli interpretacja sytuacji jest katastroficzna, organizm reaguje napięciem, lękiem lub wycofaniem. W odpowiedzi pojawia się unikanie, nadmierna kontrola, impulsywność lub inne strategie radzenia sobie, które krótkoterminowo redukują napięcie, ale długoterminowo mogą podtrzymywać problem.

CBT pomaga zidentyfikować te mechanizmy i stopniowo je modyfikować.

Zachowanie wzmacnia przekonania

Z perspektywy badań behawioralnych unikanie jest jednym z głównych mechanizmów utrwalających lęk. Jeśli unikamy sytuacji, które budzą napięcie, nie dajemy sobie szansy na weryfikację katastroficznych przekonań. W ten sposób błędne koło się zamyka.

Dlatego CBT łączy pracę poznawczą (restrukturyzację myśli) z pracą behawioralną (np. ekspozycją, eksperymentami behawioralnymi).

Co mówią badania?

CBT jest jednym z najlepiej przebadanych podejść terapeutycznych na świecie.

Meta-analizy pokazują, że CBT jest skuteczna w leczeniu zaburzeń lękowych, depresji, PTSD oraz wielu innych problemów psychicznych.
W wytycznych NICE (National Institute for Health and Care Excellence) CBT jest rekomendowaną metodą pierwszego wyboru w leczeniu zaburzeń lękowych i depresyjnych w Wielkiej Brytanii.
Badania neuroobrazowe sugerują, że terapia poznawcza może prowadzić do mierzalnych zmian w aktywności obszarów mózgu odpowiedzialnych za regulację emocji.

To oznacza, że CBT nie jest jedynie koncepcją teoretyczną, lecz metodą opartą na solidnych dowodach empirycznych.

Podsumowanie

Terapia poznawczo-behawioralna opiera się na założeniu, że myśli, emocje i zachowanie tworzą system wzajemnych zależności. Zmiana sposobu interpretowania zdarzeń może prowadzić do zmniejszenia lęku i bardziej adaptacyjnych reakcji.

Badania naukowe potwierdzają skuteczność CBT w leczeniu zaburzeń lękowych i depresyjnych, dlatego podejście to jest szeroko rekomendowane w wytycznych klinicznych na poziomie międzynarodowym.

Źródła:

Beck, A. T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. International Universities Press.

Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Guidelines for depression and anxiety disorders.https://www.nice.org.uk

Santomauro, D. F. et al. (2021). Global prevalence and burden of depressive and anxiety disorders in 2020 due to the COVID-19 pandemic. The Lancet Psychiatry.https://www.thelancet.com