Alkohol szkodzi nie tylko pijącym – ofiary pośrednie w statystykach

William Slivinsky
6 lut
2 minut(y) czytania

Kiedy mówimy o alkoholu, bardzo często skupiamy się na osobie, która pije. Na jej decyzjach, zachowaniu, „problemie”. Tymczasem z perspektywy zdrowia publicznego to spojrzenie jest niepełne. Alkohol rzadko działa w próżni. Jego skutki rozchodzą się po relacjach, rodzinach i całym społeczeństwie.

Jako terapeuta widzę, że to zawężenie perspektywy sprzyja etykietowaniu. Jest „ten, kto pije” — i „reszta”. A to z kolei utrwala przekonanie, że problem dotyczy jednostki, a nie normy, w której alkohol jest czymś oczywistym.

Alkohol szkodzi Co pokazują dane WHO o szkodach pośrednich?

Raport WHO jasno wskazuje, że znaczna część szkód związanych z alkoholem dotyczy osób, które same nie piją. W Europie alkohol jest powiązany m.in. z:

wypadkami drogowymi, w których ofiarami są pasażerowie i piesi,
przemocą domową i partnerską,
zaniedbaniami wobec dzieci,
urazami i wypadkami w przestrzeni publicznej.

WHO szacuje, że kilkadziesiąt procent Europejczyków doświadcza w ciągu roku szkód spowodowanych przez cudze picie — bez względu na własną relację z alkoholem.

To bardzo ważne przesunięcie perspektywy: alkohol nie jest wyłącznie „czyjąś sprawą”.

Dzieci jako niewidoczne ofiary

Jedną z najbardziej pomijanych grup są dzieci. WHO wskazuje, że alkohol dorosłych wpływa na dzieci poprzez:

obniżone poczucie bezpieczeństwa,
niestabilność emocjonalną w domu,
większe ryzyko urazów i zaniedbań,
długofalowe konsekwencje dla zdrowia psychicznego.

W narracji kulturowej często mówi się: „przecież piję z umiarem”. Z perspektywy dziecka nie istnieje jednak „umiar” — istnieje przewidywalność albo jej brak.

Jak etykiety pogłębiają dystans

W pracy terapeutycznej często widzę, że osoby żyjące z pijącymi:

przejmują język etykiet („chory”, „problemowy”),
koncentrują się na kontroli zachowań,
próbują oddzielić „normalnych” od „nienormalnych”.

To zrozumiałe mechanizmy obronne. Ale jednocześnie odciągają uwagę od kluczowego pytania: dlaczego alkohol w ogóle jest tak silnym punktem odniesienia w relacjach?

Dopóki normą jest picie, zawsze będzie ktoś „odstający” — pijący za dużo albo niepijący wcale.

Alkohol jako czynnik społeczny, nie indywidualny

WHO traktuje alkohol jako problem zdrowia publicznego, a nie wyłącznie indywidualnego wyboru. Oznacza to, że:

decyzje jednej osoby wpływają na innych,
koszty alkoholu ponosi całe społeczeństwo,
zmiana normy ma znaczenie ochronne dla wszystkich, nie tylko dla pijących.

Z tej perspektywy niepicie przestaje być prywatną „ascezą”, a staje się realnym dobrem wspólnym.

Świadomość zamiast podziału

Ten tekst nie jest po to, by obciążać kogokolwiek winą. Jest po to, by:

zdjąć ciężar z jednostek,
osłabić mechanizm etykietowania,
przesunąć rozmowę z „kto ma problem” na „jaka norma nam nie służy”.

Gdy alkohol przestaje być oczywistym punktem odniesienia, zmniejsza się potrzeba kontroli, porównań i powrotów do starych schematów.

Na zakończenie

Alkohol szkodzi nie tylko tym, którzy piją. Szkodzi relacjom, dzieciom, poczuciu bezpieczeństwa i wspólnocie. WHO nie mówi o tym po to, by kogokolwiek piętnować, lecz po to, by chronić tych, którzy nie mają wyboru.

Świadomość tego faktu jest kolejnym krokiem w stronę zmiany normy — z picia na niepicie.